آن كس كه بميرد وامام زمان خود را نشناسد چون نادانان عصر جاهليت مرده است . « 1 » در توضيح بيشتر از اين حديث بايد گفت كه از بعض روايات استفاده مىشود كه « معرفت اللّه » بدون معرفت امام حاصل نخواهد شد . چنانچه در حديث است كه از حضرت سيّد الشهداء صلوات اللّه عليه سؤال شد : « فما معرفة اللّه ؟ » پس معرفت خدا چيست ؟ حضرت فرمودند : « معرفة أهل كلّ زمان امامهم الّذي يجب عليهم طاعته » معرفت أهل هر زمان امامشان را كه أطاعت آن امام برايشان واجب است . « 2 » همچنين فرمودند : « لولا اللّه ما عرفنا ولولا نحن ما عرف اللّه » اگر دلالتها وعنايتها وهدايتهاى الهى نبود ما شناخته نمىشديم واگر ما نبوديم خدا شناخته نمىشد . « 3 »

--> ( 1 ) . كمال الدّين 2 / 49 ، واقبال سيّد بن طاووس / 460 ، وصراط المستقيم 1 / 111 ، وكشف الغمّه 2 / 528 ، وإحقاق الحق 13 / 85 ، ومستدرك الصّحيحين نيشابورى 8 / 107 . ( 2 ) . علل الشّرايع 1 / 9 ، وبحار الأنوار 5 / 312 ، « شيخ صدّوق » عليه الرّحمه در شرح وتفسير اين جمله مىفرمايد : « يعنى أهل هر زماني بدانند كه خدا آن كسى است كه آنها را در هر زمان بدون امام معصوم نخواهد گذارد ، پس كسى كه خدائى را پرستش نمايد كه بر خلق بوسيلة نصب امام معصوم عليه السّلام اقامه حجّت ننمايد ، پس عبادت وپرستش خدائى غيرخداى عزّ وجلّ را نموده است . » « علّامه مجلسي » قدّس سرّه در « بحار » ميفرمايد : « شايد تفسير معرفت خدا به معرفت امام براي بيان اين نكته باشد كه معرفت خدا حاصل نمىشود مگر از جهت امام ويا براي بيان اينكه انتفاع از معرفت خدا مشروط است به معرفت امام صلوات اللّه عليه . » ( بحار الأنوار 23 / 83 ) ودر جايى ديگر نيز از « كراجكى » عليه الرّحمه اين بيان را به‌طور وافى نقل فرموده است . ( 23 / 83 ) ( 3 ) . توحيد شيخ صدوق / 290 .